Historische Lezing: De gouden eeuw van de Nijkerkse tabaksindustrie

Historische Lezing: De gouden eeuw van de Nijkerkse tabaksindustrie

Wanneer?

Datum

Maandag 22 maart 2021


Tijd

19.30 - 21.30 uur (inloop vanaf 19.00 uur)

Waar?


Bibliotheek Nijkerk

Frieswijkstraat 99

3861 BK Nijkerk

I.s.m.

Kosten?


Prijs € 7,50 p.p.

Start: gegarandeerd


Minimaal aantal deelnemers: n.v.t.

Maximaal aantal deelnemers: 30

Sociale en economische aspecten van de tabaksteelt in Nijkerk, 1615–1900

In de 17e, 18e en 19e eeuw is in Nijkerk en omgeving veel tabak geteeld. Amersfoort was vermoedelijk het oudste centrum van de tabaksteelt. Boeren begonnen er al rond 1610 met de tabaksteelt op advies van Amsterdamse kooplieden. Nijkerk – met Hoogland en Hoevelaken – ontwikkelde zich in de loop van de 18e eeuw tot het voornaamste Gelderse tabakscentrum. De Nijkerkse tabaksconjunctuur piekte rond 1800. Bijna 350 ha tabak was er toen in Nijkerk en omgeving, vele honderden arbeiders en hun gezinnen waren van het veldwerk in de tabaksteelt afhankelijk, industrie, handel en scheepvaart bloeiden. Rond 1800 was de hoeveel­heid tabak die in Nijkerk op de waag werd gewogen naar schatting een­ zesde deel van alle hier te lande geteelde tabak. Nijkerk werd het ‘Deli van Gelderland’ genoemd.

Tot de komst van de superieure Indische tabak was er een afzetmarkt voor de inlandse tabak, na 1850 moesten de boeren de teelt langzaamaan opgeven, al is de teelt in enkele plaatsen tot ver in de 20e eeuw op kleine schaal voortgezet.

 

Opmerkelijk is de teelt van een (sub)tropisch gewas als tabak in een koude en winderige omgeving als de onze na­tuur­lijk wel. Dat de tabak in het Neder­landse klimaat toch goed kon gedijen, was te danken aan het feit dat de boeren de teelt uitste­kend hadden aangepast aan de Hollandse omstandigheden. Het lukte door zwaar te mesten en veel arbeid toe te passen. Met het telen van tabak is zichtbaar hoe innovatief het ondernemersgedrag van Hollandse boeren was.

 

De lotgevallen van de Nijkerkse tabaksteelt zijn goed gedocumenteerd. Voor het schrijven van mijn boek Die dankb’re plant. Tabaksteelt in de Gelderse Vallei (Amsterdam 2012) heb ik onder andere gebruik kunnen maken van een bedrijfsboekhouding (1833–1890) en van kadastermateriaal (1832). Uit de eerste bron komen rentabiliteitsberekeningen waaruit blijkt dat de tabaksteelt zelfs tot diep in de 19e eeuw rendabel was. Aan de hand van de kadasterlijsten (1833) was het mogelijk een raming te maken van het aantal tabaksschuren.

Intensiever was het geslachtenonderzoek. De Nijkerkse tabaksteelt had dynastieke trekken. Van zeker dertien Nijkerkse families is bekend dat zij generaties lang tabak teelden. De bekendste namen: Van der Flier, Italiaander, Van Wenckum, Van Winkoop, Ten Brink.

 


Wil je meer weten over de Tabak hoogtij dagen van Nijkerk? Dan is deze lezing zeker een aanrader!

Gastspreker: Ronald van der Bie

Ik heb aan de Vrije Universiteit in Amsterdam geschiedenis gestudeerd. Ben daar in 1995 gepromoveerd. Het boek over de tabaksteelt in de Gelderse Vallei is gebaseerd op een bijvakscriptie.


Na mijn studie ben ik een paar jaar leraar geweest in het middelbaar onderwijs, sinds 1996 wetenschappelijk redacteur bij het CBS in Den Haag.


Behalve over tabaksteelt heb ik onder andere geschreven over drankgebruik, drankbestrijding, over tijdreeksonderzoek en over de geschiedenis van het CBS.

Postadres:

VUN |  Holkerweg 35 | 3861 PM | Nijkerk | KvK 41035109


© VUN 2020

DE VUN


De vrijwilligers van de VUN willen  iedereen in Nijkerk en omgeving de mogelijkheid bieden zichzelf te ontwikkelen.


Bij de VUN staat het plezier in het leren en jezelf ontwikkelen voorop. Onze cursussen en lezingen worden in een ontspannen sfeer gegeven.


CONTACT


Vragen over onze cursussen of lezingen?


Taalcursussen: Coby de Witte

Korte Cursussen Nijkerk: Vacant
Lezingen & Specials: Yvonne Loman

Korte cursussen & Lezingen in Hoevelaken: Anneloes Fokkema


Voor overige zaken kunt u contact opnemen met onze secretaris: Annie Lausberg


Telefoon: 06 - 22 37 21 19


Wij zijn allen vrijwillgers, het kan daardoor voorkomen dat de telefoon/mail niet direct of per omgaande beantwoord kan worden. Wij rekenen op jullie begrip!

ONZE NIEUWSBRIEF ONTVANGEN?


Vul onderstaand formulier in om je aan te melden voor onze nieuwsbrief. Je ontvangt dan een e-mail met een link om de aanmelding te bevestigen.